“Cà phê nhé?” không chỉ còn đơn giản là lời rủ rê bạn bè đi đến một cái quán và uống hết một ly cà phê nữa. Cà phê bây giờ ở Sài Gòn có cả một đời sống và một câu chuyện rất nhiều sắc màu thú vị. Uống cà phê ở Sài Gòn có vẻ còn là cả một thái độ sống.

Chưa rõ những ly cà phê đầu tiên ở Sài Gòn được pha thế nào, nhưng theo cố nhà văn Sơn Nam, miền đất mới này đã xuất hiện sớm hai quán cà phê do người Pháp làm chủ là Lyonnais (trên đường Lý Tự Trọng nay) và Café de Paris (trên đường Đồng Khởi) từ năm 1864. Và cà phê dần hình thành một dòng chảy văn hóa, bạn tri âm, tri kỷ của bao lớp người Sài Gòn …

Có một chuyện vui kể rằng nhiều vườn cà phê của người dân Tây nguyên đang xác xơ, tiêu điều trong thời kỳ bao cấp, thì chỉ thời gian ngắn đã xanh tốt trở lại sau khi hàng rào “ngăn sông cấm chợ” được dỡ bỏ.

Năm 1975 đánh dấu mốc kết thúc các đồn điền cà phê. Cùng nhiều người khác, cha con điền chủ Hồ Hoàng Yến hiến tặng 25ha cà phê cho Nhà nước. Bạn bè ông, người thì tự hiến tặng, người được yêu cầu giao lại đất.

Tôi ngồi lặng bên ly cà phê, nghe câu chuyện về hành trình xây dựng đồn điền cà phê riêng của đôi vợ chồng người Việt từ cách đây hơn nửa thế kỷ. Đã sang tuổi 80, bà Nguyễn Thị Hữu Lý nhớ những ngày đầu cùng chồng là ông giáo Lê Văn Triều lên Buôn Ma Thuột.

Với sản lượng cà phê khoảng 1 triệu tấn/năm như hiện nay, thì 95% sản lượng cà phê Việt Nam là xuất khẩu. Hay nói cách khác, ngành cà phê Việt Nam sống còn nhờ vào xuất khẩu; mà chủ yếu lại là xuất khẩu cà phê nhân, nghĩa là ngành cà phê vẫn chỉ là một ngành sản xuất nông nghiệp.

Trong khuôn khổ lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 3 năm nay, chiều 10-3 đã diễn ra lễ khai mạc hội chợ triển lãm chuyên ngành cà phê. Để làm nên vị thế trên thị trường quốc tế, cà phê Việt đã trải qua hành trình khai phá nhọc nhằn hơn 100 năm.

Cách TP Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) 15 km là thị trấn Ea Pôk, huyện Cư Mgar có buôn Emăp là nơi cư trú lâu đời của đồng bào dân tộc Êđê, chuyên trồng cà phê. Cả buôn có 393 hộ thì có tới 69 hộ nghèo.

Hiện nay, nước ta có 500.000 ha trồng cà phê, cho sản lượng khoảng trên dưới 1 triệu tấn/năm. Dự báo, niên vụ cà phê 2010-2011 tổng sản lượng cà phê của nước ta đạt khoảng 18,8 triệu bao. Nếu so với tổng sản lượng cà phê toàn thế giới khoảng 120,6 triệu bao thì cà phê Việt Nam chiếm tỷ trọng lớn. Việt Nam hiện là nước xuất khẩu cà phê đứng thứ hai thế giới, sau Braxin, kim ngạch xuất khẩu năm 2010 đạt 1,7 tỷ USD.

Mỗi buổi sáng, cô gái đều pha cho chàng trai một cốc cà phê với một thìa muối. Suốt 50 năm kể từ ngày họ cưới nhau, bao giờ người chồng cũng uống cốc cà phê muối và cảm ơn vợ đã pha cho mình cốc cà phê ngon đến thế.